ناديده هاي قم

راهنماي زيارت، پياده روي و خريد در بازار و بافت تاريخي قم (قسمت اول)

ناديده هاي قم بسيار است. اين شهر حتي براي خيلي از قمي ها که در آن روزگار سپري مي کنند، شهر ناشناخته اي است. با اينکه تغيرات شهري جديد تناسبات شهر قديم را به هم ريخته اند و نشانه هاي ذوق و سليقه ساکنان قديمي شهر را يکي يکي محو مي کنند اما همچنان قم ديدني هاي زيادي دارد. تيمچه محجوب بازار که نشانه شعور و سليقه بالاي سازندگانش است... مسجد مسن اما مقاوم و پابرجاي جامع که با تمام سادگي اش دلرباست و خانه مفصل و برجسته زند که نمونه اي است از خانه هايي به سبک و سياق سکونتگاه قاجاري قم. حتي بعيد مي دانم همان حرم پرطرفدار حضرت معصومه(س) را هم کامل و دقيق ديده باشيد. پس اين بار به هر قصد و غرضي که به قم آمديد پيشنهاد ما را امتحان کنيد؛ پيشنهادي که مسير خوبي است براي ديدن بخش عمده اي از نديده اي شهر.

پيربناهاي شهر

مبدا حرکتمان يکي از مسن ترين بناهاي شهر است. سراغ مسجدي که درباره سن و سالش حرف و حديث هاي زيادي مطرح شده را بايد در خيابان آذر (طالقاني) بگيريد. بيشتر از اسم اين خيابان چيزي احتياج نداريد چون آن حوالي همه چيز نام مسجد جامع دارد. با يافتن گنبد آجري مسجد، شما در قلب بافت تاريخي شهر قرار گرفته ايد. پا به حياط مسجد جامعي مي گذاريد که بخش عمده اش در قرن ششم برپا شده است.

 «بخش عمده اش» يعني همان عرقچين آجري که سوار بر گنبدخانه مربع شکل است به علاوه ايواني که حالا پيش روي شماست و تمام ظلع شمالي مسجد را پوشانده است. باعث و باني ساخت و سازهاي فتحعلي شاه قاجار است. عظمت گنبد 30 متري بنا را تا از در گنبدخانه داخل نشده ايد و سرتان را بالا نگرفته ايد، متوجه نخواهيد شد. بعد از گشتن توي تمام شبستان هاي مسجد، وقتش است راه بيفتيد. در حال ترک کردن صحن مسجد، وقتي که داريد پله هاي هشتي را يکي يکي بالا مي رويد، درست در قاب در، سر در زيبايي ظاهر مي شود که از آن مدرسه جهانگيرخان است. اگر لاي دو لنگه در چوبي مسجد باز بود، حتما سرکي هم داخل مدرسه بکشيد. پشت در جنوبي، يک حياط و حوض مرکزي با تعدادي حجره نقاشي شده منتظرتان هستند. مدرسه جهانگير خان با تمام کوچکي محل تحصيل عالمان بزرگي بوده است.

گنبد غريب

ناکام يا کامروا از ديدن مدرسه صميمي جهانگيرخان، کوچه مسجد جامع را به سمت ميدان کهنه در پيش بگيريد تا ميل بلند بالاي مسجد پامنار سر راهتان قرار بگيرد. با پيچيدن به سمت چپ در کوچه کلهر سردر معظم مدرسه غياثيه را خواهيد ديد. از تمام مدرسه فقط سردرش باقي مانده است و البته از عظمت همين سردر مي شود حدس زد که مدرسه در قرن هفتم چه بناي مفصلي داشته است.

از سردر دل بکنيد، از سوداي آنچه مي بايست پشتش باشد بيرون بياييد و از خيابان آذر گذر کنيد. اندکي قدم زدن به سمت راست شما را به کوچه امامزاده حمزه مي رساند. 20 قدمي از کوچه را طي نکرده در انتهاي فضاي سبزي جمع و جور، پله هاي ورودي بنا به پيشوازتان مي آيند و عجيب و غريب ترين گنبدي که تا حالا در ابنيه ايراني ديده ايد، سر راهتان سبز مي شود. گنبد صدفي شکل که از ترکيب يک گنبد کم خيز و يک فرم مخروطي به وجود آمده حاصل سليقه معماران اوايل سده 14 است. صحن و حرم امامزاده را که از فرزندان امام موسي کاظم(ع) است، امين السطان در مدت اقامتش در قم ساخته است. هنگام زيارت ضريح امامزاده حمزه، ضريح ساده و کوچکي که در جوار امامزاده قرار دارد را از قلم نيندازيد که فيض زيارت جد شاهزاده را از دست مي دهيد.

نيمه کهنه

پس از زيارت مرقد صاحب گنبد عجيب و غريب و جد مهجورش، پله هاي خروجي، فضاي سبز و 20 قدم آمده از خيابان آذر تا کوچه را بر گرديد. آن سوي خيابان ميدان کهنه را پيشرو داريد. دالان طولاني و نيمه تاريک بازار کهنه درست در انتهاي ميدان شروع مي شود. با ورود به دالان تاريک و خنک بازار نه تنها از تهديد آفتاب تيز و گزنده قم در امانيد که مي توانيد يک موزه زنده و همچنان سرپا از مشاغل قديمي ايران را ببينيد.

راسته کهنه بازار با حجره آهنگراني که هنوز با پتک بر فلز گداخته مي کوبند، شروع مي شود. در ميانه راه مي توانيد با پايين رفتن از پله هاي آب انبار بازار کهنه دلي از عزا در آوريد. از خدمه سفره خانه آبگوشت قنبيد و کباب کوبيده جوجه را بخواهيد که در شهرهاي ديگر بعيد است گيرتان بيايد. در ادامه راه خراطي ها و منبت کاران قرار دارند اينجا بهترين و ارزان ترين صنايع چوبي را مي توانيد خريد کنيد. ساکنان ديگر دالان رنگرزها هستند. به تماشاي رنگرزي ها از پشت شيشه هاي بخار گرفته کارگاه اکتفا نکنيد، وارد هر کدام از رنگرزي هاي بازار که بشويد، به شما اجازه داده مي شود تا سر ديگ هاي جوشان رنگ برويد و رنگ گرفتن رشته هاي سفيد و ابريشمي را تماشا کنيد. آخرين حجره هاي دالان صفوي بوي ادويه مي دهند